Voldoet jullie methode wereldoriëntatie aan de nieuwe kerndoelen? Dat is een vraag die steeds belangrijker wordt. Uit onderzoek van Regioplan in opdracht van SLO blijkt dat bij veel onderzochte schoolbesturen wordt aangenomen dat lesmethodes de kerndoelen afdekken, zonder dat dit inhoudelijk wordt gecontroleerd. Met de komst van de nieuwe kerndoelen is er alle reden om daar kritisch naar te kijken. Want naast de inhoud verandert ook de manier waarop leerlingen kennis en vaardigheden opbouwen en verbanden leren leggen.
Hoe weet je of jullie huidige methode daar voldoende op aansluit? En waar moet je op letten als je de methode opnieuw beoordeelt? Met de volgende aandachtspunten en checklist helpen we je om die vragen te beantwoorden.
Bij het beoordelen van een methode is het belangrijk om na te gaan welke kerndoelen aan bod komen. Maar daarmee ben je er nog niet. De manier waarop leerlingen kennis verwerven, gebruiken en verdiepen, verdient minstens zoveel aandacht. Worden onderwerpen vooral afzonderlijk behandeld, of leren leerlingen ook hoe gebeurtenissen en verschijnselen met elkaar samenhangen?
Leerlingen hebben een brede kennisbasis nodig om de wereld steeds beter te begrijpen. Daarbij helpt het wanneer nieuwe kennis voortbouwt op wat ze eerder hebben geleerd. Kijk daarom niet alleen naar afzonderlijke thema’s, maar ook naar de doorgaande lijn tussen leerjaren. Komen belangrijke begrippen terug? En krijgen leerlingen de kans hun kennis verder te verdiepen en toe te passen?
Binnen de nieuwe domeinen Mens en maatschappij en Mens en natuur worden onderwerpen vanuit verschillende invalshoeken benaderd. Dat maakt het mogelijk om verbanden te leggen die bij een strikte scheiding van vakgebieden minder vanzelfsprekend zijn. Kijk of jouw methode die verbindingen zichtbaar maakt en leerlingen helpt om ze te begrijpen.
Neem een onderwerp als het oude Egypte. Leerlingen kunnen leren over farao’s en piramides, maar ook over het boerenleven in de Nijldelta en het ontstaan van de Egyptische samenleving. Van daaruit kun je verbanden leggen met de invloed van rivieren op nederzettingen, het ontstaan van landen en de betekenis van natuurlijke grenzen. Zo wordt geschiedenis niet alleen een verzameling gebeurtenissen, maar onderdeel van een groter verhaal.
Wereldoriëntatie draait niet alleen om wat leerlingen weten, maar ook om wat ze met die kennis kunnen doen. Denk aan het combineren van informatie uit verschillende bronnen, oorzaken en gevolgen onderzoeken, redeneren en conclusies onderbouwen. Bekijk daarom welke opdrachten jouw methode biedt. Blijft het vooral bij informatie terugzoeken en reproduceren? Of worden leerlingen ook uitgedaagd om na te denken, te vergelijken en hun antwoorden te verklaren?
Wereldoriëntatie biedt veel aanknopingspunten voor burgerschap. Onderwerpen als samenleven, grenzen, regels en de inrichting van samenlevingen krijgen meer betekenis wanneer leerlingen beschikken over relevante achtergrondkennis. Kijk of burgerschap in jullie onderwijs aansluit bij de onderwerpen die leerlingen bestuderen. Zo kunnen ze maatschappelijke vraagstukken bespreken vanuit wat ze hebben geleerd.
Echte samenhang ontstaat wanneer leerlingen teksten lezen die inhoudelijk aansluiten bij hun wereldoriëntatiethema’s. De kennis die ze tijdens wereldoriëntatie opbouwen, helpt hen om die teksten beter te begrijpen. Rijke teksten verdiepen en verbreden vervolgens hun kennis van het onderwerp. Bekijk daarom of de leesteksten aansluiten bij de wereldoriëntatiethema’s en of leerlingen daarin voortbouwen op eerder opgedane kennis en begrippen.
Een methode kan inhoudelijk goed aansluiten op de nieuwe kerndoelen, maar moet ook werkbaar zijn in de klas. Onderzoek of de samenhang tussen onderwerpen duidelijk terugkomt in de lessen, opdrachten en handleidingen. Hoeveel moet je als leerkracht zelf verbinden of aanvullen? En is de doorgaande lijn voor het hele team inzichtelijk?
Gebruik deze zeven vragen om met je team de huidige methode te beoordelen:
Een verschil tussen de huidige methode en de nieuwe kerndoelen betekent niet automatisch dat jullie direct een andere methode nodig hebben. Onderzoek eerst welke onderdelen al goed aansluiten en waar aanvullingen of aanpassingen nodig zijn. Bespreek vervolgens of die aanpassingen haalbaar zijn voor het team. Zo kun je onderbouwd beslissen of jullie de bestaande methode verder ontwikkelen of een nieuwe methode gaan verkennen.
De wereldoriëntatiemethode Code D van Zwijsen is ontwikkeld op basis van de nieuwe kerndoelen, met kennis, vaardigheden en samenhang als uitgangspunten. De methode verbindt geschiedenis, aardrijkskunde en natuur & techniek binnen de domeinen Mens en maatschappij en Mens en natuur. Ook burgerschap, topografie en tekstbegrip hebben een plek in het geheel. Wil je zien hoe deze uitgangspunten in lessen en materialen worden vertaald?
